ปลาหมึกดัมโบ้ นักว่ายน้ำหูพลิ้ว แห่งโลกใต้น้ำลึกลับ

J. Kanji
30 ธ.ค. 25
15:37
6 views

ปลาหมึกดัมโบ้ นักว่ายน้ำหูพลิ้ว ที่อาศัยอยู่ใต้ผืนน้ำอันมืดมิด คือหนึ่งในสิ่งมีชีวิต ที่ดูราวกับหลุดมาจากโลกแฟนตาซี และโดดเด่นด้วยครีบคล้าย “หู” ที่โบกไปมาขณะว่ายน้ำ จนหลายคนอดนึกถึง ช้างน้อยดัมโบ้ไม่ได้ แม้รูปลักษณ์จะดูอ่อนโยน แต่มันคือสัตว์ทะเลลึก ที่ปรับตัวได้อย่างยอดเยี่ยม เพื่ออยู่รอดในสภาพแวดล้อม อันโหดร้ายของโลกใต้น้ำ

ลักษณะเด่น และสกุลปลาหมึกดัมโบ้
ปลาหมึกดัมโบ้ใช้ชีวิตอย่างไร ในโลกใต้น้ำ ?
ข้อมูลวิทยาศาสตร์ และสถานะการอนุรักษ์ปลาหมึกดัมโบ้

ปลาหมึกดัมโบ้คืออะไร และชื่อมาจากไหน ?

ปลาหมึกดัมโบ้เป็นชื่อเรียกรวม ของปลาหมึกในสกุล Grimpoteuthis ซึ่งอยู่ในกลุ่มปลาหมึกทะเลลึกประเภท cirrate octopus หรือปลาหมึกที่มีครีบ ด้านข้างลำตัว ซึ่งแตกต่างจากปลาหมึกทั่วไป โดยสกุลนี้ถูกตั้งชื่อ และอธิบายลักษณะอย่างเป็นทางการ ครั้งแรกในปี 1932 โดยนักสัตววิทยาชาวอังกฤษ Guy Robson

จุดเด่นที่สุดของมัน คือครีบกลมขนาดใหญ่ สองข้างบริเวณหัว ครีบนี้เองที่ทำให้มันดูเหมือนมี “หู” และเป็นที่มาของชื่อเล่นว่า Dumbo Octopus เพราะลักษณะการว่ายน้ำ คล้ายช้างน้อยดัมโบ้ ในภาพยนตร์การ์ตูน ครีบดังกล่าวไม่ได้มีไว้เพียง เพื่อความสวยงาม แต่เป็นอวัยวะสำคัญ ที่ช่วยควบคุมการลอยตัว และทิศทางการเคลื่อนที่ ในน้ำลึกอย่างแม่นยำ

ในเชิงอนุกรมวิธาน ปลาหมึกดัมโบ้ไม่ได้มีแค่ชนิดเดียว แต่เป็นกลุ่มของหลายสปีชีส์ ที่หน้าตาคล้ายกันมาก นักวิทยาศาสตร์ยังคงค้นพบ ชนิดใหม่อยู่เรื่อย ๆ จากการสำรวจทะเลลึก ด้วยยานดำน้ำไร้คนขับ ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่า ยังมีความหลากหลายทางชีวภาพ ของปลาหมึกกลุ่มนี้ ที่มนุษย์รู้จักเพียงส่วนน้อยเท่านั้น (23 ตุลาคม 2025) [1]

รูปร่างหน้าตาหมึกดัมโบ้ และลักษณะทางกายภาพ

เมื่อเทียบกับปลาหมึกชนิดอื่น ปลาหมึกดัมโบ้ถือว่ามีรูปร่าง “เป็นมิตร” ลำตัวค่อนข้างกลม นุ่ม และไม่มีโครงสร้างแข็ง หรือหนามแหลม รูปร่างลักษณะนี้ ช่วยลดการบาดเจ็บจากแรงดันสูง และการเคลื่อนไหวใกล้พื้นทะเลลึก ลักษณะเด่นที่เห็นได้ชัด ได้แก่

ครีบคู่คล้ายหู ใช้โบกเพื่อเคลื่อนที่ในน้ำ
ดวงตาขนาดใหญ่ ช่วยรับแสงน้อย ในสภาพแวดล้อมมืด
หนวดสั้น และเชื่อมต่อกันด้วยเยื่อบาง ทำให้ดูคล้ายร่ม
ไม่มีถุงหมึก (ink sac) ซึ่งต่างจากปลาหมึกทั่วไป

ขนาดของปลาหมึกดัมโบ้โดยมาก มีความยาวตั้งแต่ประมาณ 20–30 เซนติเมตร สีลำตัวมีตั้งแต่ขาว ชมพูอ่อน น้ำตาล ไปจนถึงม่วง ขึ้นอยู่กับชนิด และสภาพแวดล้อม การไม่มีถุงหมึก อาจฟังดูเหมือนเสียเปรียบ แต่ในทะเลลึก ที่แทบไม่มีผู้ล่าจำนวนมาก เหมือนเขตน้ำตื้น การพรางตัว และการลอยตัวอย่างเงียบเชียบ กลับเป็นกลยุทธ์ที่ได้ผลกว่า

ถิ่นอาศัยของหมึกดัมโบ้ ชีวิตในโลกมืดใต้ทะเลลึก

ปลาหมึกดัมโบ้อาศัยอยู่ในระดับความลึก ประมาณ 1,000–4,000 เมตร ใต้ผิวน้ำ ซึ่งเป็นเขตที่แสงแดดส่องไม่ถึง และอาหารมีจำกัด อย่างไรก็ตาม ในปี 2020 นักวิทยาศาสตร์ได้บันทึก การพบปลาหมึกดัมโบ้ใน Java Trench ที่ความลึกถึง 6,957 เมตร (12 มกราคม 2024) [2]

ซึ่งถือเป็นหลักฐานยืนยันว่า ปลาหมึกในสกุลนี้ สามารถดำรงชีวิตได้ ในระดับความลึก มากกว่าที่เคยเชื่อกันมาก่อน พวกมันพบได้ในมหาสมุทรทั่วโลก ไม่ว่าจะเป็นแปซิฟิก แอตแลนติก หรืออินเดีย แต่แทบจะไม่เคยถูกพบ โดยมนุษย์โดยตรง นอกจากผ่านกล้อง จากยานสำรวจทะเลลึก พื้นทะเลในเขตนี้ มักเป็นโคลนละเอียด หรือทรายลึก

ปลาหมึกดัมโบ้มักลอยตัว เหนือพื้นทะเลเล็กน้อย ไม่ค่อยเกาะหรือคลาน เหมือนปลาหมึกบางชนิด ชีวิตของมันจึงดูเหมือนการ “ล่องลอย” อยู่ในความมืดอย่างสงบ สภาพแวดล้อมแบบนี้ทำให้ปลาหมึกดัมโบ้ ไม่ต้องแข่งขันอย่างรุนแรง แต่ก็ต้องใช้พลังงานอย่างประหยัดที่สุด เพื่อความอยู่รอด

พฤติกรรมการว่ายน้ำของหมึกดัมโบ้

หนึ่งในภาพจำ ที่ทำให้ปลาหมึกดัมโบ้โด่งดัง คือท่าทางการว่ายน้ำที่ดูนุ่มนวล และชวนหลงใหล มันใช้ครีบคู่บนหัว โบกขึ้นลงอย่างช้า ๆ คล้ายการบินใต้น้ำ ให้ความรู้สึกละม้ายคล้ายกับ การล่องลอยของสิ่งมีชีวิต ทะเลลึกอย่าง แมงกะพรุนผี (Ghost Jellyfish)

นอกจากการใช้ครีบแล้ว ปลาหมึกดัมโบ้ยังสามารถ เคลื่อนที่ด้วยการพ่นน้ำจากลำตัว (jet propulsion) ได้เหมือนปลาหมึกทั่วไป แต่จะใช้ในกรณี ที่ต้องเร่งความเร็ว เช่น หลบหลีกภัยพฤติกรรมโดยรวม ถือว่าค่อนข้างสงบ ไม่ก้าวร้าว และไม่ค่อยเคลื่อนไหวเร็วเกินจำเป็น

การประหยัดพลังงาน คือหัวใจสำคัญ ของการใช้ชีวิตในทะเลลึก จากการบันทึกภาพ ของนักวิทยาศาสตร์ พบว่าปลาหมึกดัมโบ้ แทบไม่แสดงพฤติกรรมการต่อสู้ หรือแย่งชิงพื้นที่เหมือนสัตว์ทะเลตื้น ทำให้มันเป็นหนึ่งในสัตว์ทะเลลึกที่ดู “สันติ” มากที่สุดชนิดหนึ่ง

อาหารที่หมึกดัมโบ้กิน และวิธีการล่าเหยื่อ

ข้อมูลอัปเดตล่าสุดของ IUCN ในปี 2014 ระบุว่าปลาหมึกดัมโบ้ ถูกจัดให้อยู่ในกลุ่ม Least Concern (ความเสี่ยงต่ำ) (2014) [3] สะท้อนว่าปัจจุบันยังไม่พบสัญญาณ การลดจำนวนประชากร ในระดับที่น่ากังวล แม้จะดูน่ารัก แต่ปลาหมึกดัมโบ้ ก็ยังเป็นผู้ล่าในระบบนิเวศทะเลลึก

อาหารหลักของมัน คือสัตว์ขนาดเล็ก ที่อาศัยอยู่ใกล้พื้นทะเล เช่น หนอนทะเล กุ้งขนาดเล็ก ไส้เดือนทะเล สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังขนาดจิ๋ว มันไม่ได้ล่าแบบพุ่งเข้าจับอย่างรวดเร็ว แต่จะใช้วิธีลอยตัวอย่างช้า ๆ แล้วใช้หนวดครอบเหยื่อเอาไว้ ก่อนนำเข้าสู่ปาก ที่อยู่กึ่งกลางหนวด

ปลาหมึกดัมโบ้มีฟันแข็งแบบ beak เช่นเดียวกับปลาหมึกชนิดอื่น แต่มีการพัฒนาฟัน และโครงสร้างภายใน ให้เหมาะกับการกินเหยื่อเนื้อนิ่ม มากกว่าการฉีกกระชาก การกินอาหารแบบไม่เร่งรีบ ช่วยลดการใช้พลังงาน และสอดคล้องกับวิถีชีวิต ที่เงียบสงบในทะเลลึก

การสืบพันธุ์และวงจรชีวิตที่ยังลึกลับ

หนึ่งในเรื่องที่ยังเป็นปริศนามากที่สุด ของปลาหมึกดัมโบ้ คือการสืบพันธุ์ นักวิทยาศาสตร์รู้เพียงบางส่วน จากการสังเกตตัวอย่างที่จับได้ และภาพจากยานสำรวจ สิ่งที่น่าสนใจคือ

ตัวเมียสามารถวางไข่ ได้ตลอดชีวิต ไม่จำกัดฤดูกาล
ไข่มีขนาดค่อนข้างใหญ่ เมื่อเทียบกับตัวแม่
ไข่มักถูกวางไว้ตามพื้นทะเล หรือรอยแยกของหิน

ลูกปลาหมึกที่ฟักออก มาจะมีรูปร่างคล้ายตัวเต็มวัยทันที ไม่มีช่วงตัวอ่อนลอยน้ำ เหมือนปลาหมึกน้ำตื้น นั่นหมายความว่า มันต้องพร้อมเอาตัวรอด ตั้งแต่แรกเกิด อายุขัยที่แท้จริง ของปลาหมึกดัมโบ้ยังไม่แน่ชัด แต่คาดว่าอาจมีชีวิตยืนยาว กว่าปลาหมึกทั่วไป เนื่องจากอัตราการเผาผลาญต่ำ และการใช้ชีวิตแบบไม่เร่งรีบ

ปลาหมึกดัมโบ้ นักว่ายน้ำหูพลิ้ว กับบทสรุป

ปลาหมึกดัมโบ้ นักว่ายน้ำหูพลิ้ว คือภาพสะท้อน ของความหลากหลาย ทางชีวภาพในทะเลลึก แม้จะอาศัยอยู่ในโลกที่มืด หนาว และกดดันสูง แต่มันกลับมีรูปลักษณ์อ่อนโยน และพฤติกรรมสงบเสงี่ยมอย่างน่าทึ่ง สัตว์ชนิดนี้ทำให้เรารู้ว่า ทุกการสำรวจใหม่ อาจนำไปสู่การค้นพบ ที่เปลี่ยนความเข้าใจของเรา เกี่ยวกับโลกใต้น้ำไปตลอดกาล

ปลาหมึกดัมโบ้มีพิษ หรืออันตรายต่อมนุษย์หรือไม่ ?

ไม่มีเลย ปลาหมึกดัมโบ้ไม่มีกลไก การป้องกันตัวที่เป็นพิษ และอาศัยอยู่ลึกเกินกว่ามนุษย์ จะพบเจอโดยบังเอิญ นอกจากนี้ พฤติกรรมของมัน ยังค่อนข้างสงบ และหลีกเลี่ยงการเผชิญหน้า กับสิ่งมีชีวิตขนาดใหญ่ การที่มันอาศัยอยู่ในเขตทะเลลึกมาก จึงแทบไม่มีโอกาสปะทะกับมนุษย์ ในสภาพแวดล้อมตามธรรมชาติ

ทำไมปลาหมึกดัมโบ้ ถึงไม่มีหมึกเหมือนปลาหมึกทั่วไป ?

เพราะในทะเลลึก การปล่อยหมึกแทบไม่มีประโยชน์ การพรางตัว และการลอยอย่างเงียบเชียบ จึงเป็นกลยุทธ์ที่เหมาะสมกว่า อีกทั้งในสภาพแวดล้อมที่มืดสนิท หมึกไม่สามารถรบกวนการมองเห็น ของผู้ล่าได้มากนัก การลดอวัยวะที่ไม่จำเป็น ยังช่วยประหยัดพลังงาน ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญ ต่อการอยู่รอดในทะเลลึก