ปลาแลนเทิร์น เรืองแสง ใต้ท้องทะเลลึก

J. Kanji
20 ธ.ค. 25
17:11
7 views

ปลาแลนเทิร์น เรืองแสง ปลาทะเลลึกขนาดเล็ก ที่มีบทบาทสำคัญ ต่อมหาสมุทรอย่างคาดไม่ถึง พวกมันเป็นส่วนหนึ่ง ของกลไกธรรมชาติ ที่ช่วยรักษาสมดุลของโลก ด้วยความสามารถ ในการเรืองแสง และการอพยพขึ้นลง ในแนวดิ่งทุกวัน ปลาแลนเทิร์นจึงกลายเป็นฟันเฟือง ที่ขับเคลื่อนระบบนิเวศทางทะเล โดยแทบไม่มีใครมองเห็น

ลักษณะ และอาศัยของปลาแลนเทิร์น
การเรืองแสงของปลาแลนเทิร์น และการอพยพแนวดิ่ง
บทบาทของปลาแลนเทิร์น ต่อความสมดุลของโลก

ปลาแลนเทิร์นคือปลาอะไร ?

ปลาแลนเทิร์นเป็นชื่อเรียกรวม ของปลากลุ่มใหญ่ในวงศ์ Myctophidae ซึ่งเป็นหนึ่งในวงศ์ปลาทะเลลึก ที่มีจำนวนชนิดมากที่สุดในโลกชื่อ “Lanternfish” มาจากความสามารถ ในการเรืองแสง คล้ายกับมีโคมไฟเล็กๆ ติดอยู่บนลำตัว ปลากลุ่มนี้ กระจายตัวอยู่ในมหาสมุทร แทบทุกแห่ง ตั้งแต่น่านน้ำเขตร้อน เขตอบอุ่น ไปจนถึงเขตหนาวใกล้ขั้วโลก

โดยเฉพาะบริเวณทะเลเปิด ที่ความลึกประมาณ 200–1,000 เมตร ซึ่งเป็นช่วงความลึกหลัก ที่ปลาแลนเทิร์นพบได้บ่อย แม้ตัวจะเล็ก แต่จำนวนของปลาแลนเทิร์น ถือว่ามหาศาล นักวิทยาศาสตร์หลายคนเชื่อว่า พวกมันอาจเป็นหนึ่งในปลา ที่มีชีวมวลรวมมากที่สุดในโลก มากกว่าสัตว์ทะเลชื่อดังหลายชนิด รวมกันเสียอีก

ลักษณะปลาแลนเทิร์น ที่สร้างมาเพื่อทะเลลึก

ปลาแลนเทิร์นมีความยาว ตั้งแต่ประมาณ 2–30 เซนติเมตร ลำตัวเรียวยาว ดวงตาค่อนข้างโต เพื่อรับแสงเพียงเล็กน้อย ที่เล็ดลอดลงมาจากผิวน้ำ จุดเด่นที่สุดของปลาแลนเทิร์น คืออวัยวะเรืองแสง (photophores) ที่เรียงตัวอยู่ตามลำตัว ท้อง และบริเวณศีรษะ ตำแหน่งของจุดเรืองแสงเหล่านี้ แตกต่างกันไปในแต่ละชนิด ราวกับเป็นลายเซ็น ประจำสายพันธุ์

ผิวหนังของปลาแลนเทิร์น มักมีสีเงินหรือสีเข้ม ช่วยสะท้อน หรือกลืนแสงในทะเลลึก ลดโอกาสถูกมองเห็น จากผู้ล่าที่อยู่ด้านล่าง หรือด้านบน ทั้งหมดนี้ คือการออกแบบจากธรรมชาติ ที่ทำให้ปลาขนาดเล็ก สามารถอยู่รอด ในสภาพแวดล้อมที่มืด เย็น และกดดันสูง ได้อย่างมีประสิทธิภาพ (27 พฤศจิกายน 2025) [1]

การเรืองแสงของปลาแลนเทิร์น มากกว่าความสวยงาม

แสงของปลาแลนเทิร์น ไม่ได้มีไว้เพื่อความสวยงาม เพียงอย่างเดียว แต่เป็นเครื่องมือสำคัญ ในการดำรงชีวิต การเรืองแสงของพวกมัน มักเป็นแสงสีฟ้าหรือเขียว ซึ่งเป็นช่วงคลื่นที่ เดินทางได้ไกลที่สุดในน้ำทะเล หนึ่งในหน้าที่สำคัญของแสง คือการพรางตัวแบบ counter-illumination

ปลาแลนเทิร์นสามารถ ปรับความสว่างของแสงใต้ท้อง ให้ใกล้เคียงกับแสงจากผิวน้ำ เมื่อมองจากด้านล่าง จะกลมกลืนกับพื้นหลัง ทำให้ผู้ล่ามองเห็นได้ยาก นอกจากนี้ แสงยังถูกใช้ในการสื่อสาร ระหว่างปลาแลนเทิร์นด้วยกันเอง โดยเฉพาะในช่วงผสมพันธุ์

รวมถึงอาจใช้หลอกล่อเหยื่อขนาดเล็ก ที่ตอบสนองต่อแสงในความมืด คล้ายกับปลาทะเลลึกเรืองแสงชนิดอื่นอย่าง ปลาแบล็กดราก้อน (Black Dragonfish) แสงเล็กๆ เหล่านี้ จึงเป็นทั้งโล่กำบัง เครื่องมือสื่อสาร และอาวุธในการล่า ในคราวเดียวกัน

พฤติกรรมอพยพแนวดิ่งของปลาแลนเทิร์น

หนึ่งในพฤติกรรมที่น่าทึ่งที่สุด ของปลาแลนเทิร์น คือการอพยพในแนวดิ่ง แบบรายวัน ตอนกลางคืน พวกมันจะว่ายขึ้นมาใกล้ผิวน้ำ เพื่อหาอาหาร เมื่อดวงอาทิตย์ขึ้น ปลาแลนเทิร์นจะว่ายกลับลงสู่ ความลึกหลายร้อยเมตร เพื่อหลีกเลี่ยงนักล่า ที่ใช้สายตาเป็นหลัก การขึ้นลงนี้เกิดขึ้นแทบทุกวัน และพร้อมกันเป็นจำนวนมหาศาล

จนถูกขนานนามว่าเป็น “การอพยพของสัตว์ ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดบนโลก” การเคลื่อนที่ขึ้นลงอย่างเป็นจังหวะนี้ ช่วยให้ปลาแลนเทิร์น ใช้พลังงานได้อย่างคุ้มค่า โดยเลือกหากินในช่วงเวลา ที่ความเสี่ยงต่ำที่สุด ขณะเดียวกัน พฤติกรรมดังกล่าว ยังทำให้ทะเลลึกและผิวน้ำ เชื่อมโยงกัน ผ่านการไหลเวียนของพลังงาน และสารอาหารในแต่ละวัน

รายงานขององค์การอาหาร และการเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) ในปี 2011 ระบุว่า การอพยพแนวดิ่ง ของปลากลุ่มเมโซพีลาเจียล รวมถึงปลาแลนเทิร์น ถือเป็นหนึ่งในกระบวนการทางชีวภาพ ที่มีบทบาท ต่อการหมุนเวียนพลังงาน และสารอาหาร ในมหาสมุทร มากที่สุดในระดับโลก

บทบาทของปลาแลนเทิร์น ในห่วงโซ่อาหาร

แม้จะไม่โดดเด่น ในสายตาคนทั่วไป แต่ปลาแลนเทิร์น คือแหล่งอาหารสำคัญ ของสัตว์ทะเลจำนวนมาก ตั้งแต่ปลาขนาดใหญ่ วาฬบางชนิด โลมา ไปจนถึงนกทะเล ข้อมูลอัปเดตของ IUCN ในปี 2015 ระบุว่าปลาแลนเทิร์น ถูกจัดให้อยู่ในกลุ่ม Least Concern (2015) [2] ซึ่งสะท้อนว่าประชากรโดยรวม ยังไม่อยู่ในภาวะเสี่ยง ต่อการสูญพันธุ์

การมีอยู่ของปลาแลนเทิร์น ในปริมาณมาก ทำให้พลังงานจากแพลงก์ตอน และสิ่งมีชีวิตขนาดเล็ก ถูกส่งต่อไปยังระดับบน ของห่วงโซ่อาหาร ได้อย่างมีประสิทธิภาพ หากจำนวนปลาแลนเทิร์น ลดลงอย่างรุนแรง ผลกระทบจะลามไปถึง สัตว์นักล่าหลายชนิด และอาจทำให้สมดุล ของระบบนิเวศทางทะเล เสียหายอย่างรุนแรง

ปลาแลนเทิร์นกับบทบาท ที่มนุษย์มองไม่เห็น

นอกจากบทบาทในห่วงโซ่อาหารแล้ว ปลาแลนเทิร์นยังมีความสำคัญต่อ วัฏจักรคาร์บอนของโลก จากการอพยพขึ้นลงในแนวดิ่ง พวกมันช่วยพาคาร์บอน จากผิวน้ำลงสู่ทะเลลึก ผ่านการกิน การขับถ่าย และการตายตามธรรมชาติ

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในปี 2014 โดย Irigoien และคณะ รายงานว่าปลากลุ่ม เมโซพีลาเจียล ซึ่งรวมถึงปลาแลนเทิร์น มีชีวมวลรวมสูงกว่า ที่เคยประเมินไว้หลายเท่า และพฤติกรรมอพยพแนวดิ่งของพวกมัน มีบทบาทสำคัญ ต่อการขนส่งพลังงาน และคาร์บอนในมหาสมุทร (7 กุมภาพันธ์ 2014) [3]

กระบวนการนี้ ช่วยกักเก็บคาร์บอนในมหาสมุทร ลดปริมาณคาร์บอนไดออกไซด์ ในชั้นบรรยากาศโดยทางอ้อม นักวิทยาศาสตร์จึงมองว่า ปลาแลนเทิร์นเป็นหนึ่งใน “ผู้ช่วยเงียบๆ” ที่มีส่วนช่วยควบคุม สภาพภูมิอากาศของโลก

ปลาแลนเทิร์น เรืองแสง กับบทสรุป

ปลาแลนเทิร์น เรืองแสง อาจไม่ใช่สัตว์ทะเล ที่มีภาพลักษณ์น่าตื่นตา แต่บทบาทของมัน กลับยิ่งใหญ่อย่างคาดไม่ถึง หากไม่มีปลาแลนเทิร์น มหาสมุทรอาจไม่สามารถ ทำงานได้อย่างที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน แสงเล็กๆ จากปลาตัวจิ๋วเหล่านี้ จึงเป็นหนึ่งในกลไกสำคัญ ที่ช่วยขับเคลื่อนโลกทั้งใบ อย่างเงียบงัน

ปลาแลนเทิร์นเรืองแสงได้อย่างไร ?

ปลาแลนเทิร์นมีอวัยวะเรืองแสงเฉพาะ ที่เรียกว่า photophores ซึ่งสามารถผลิตแสง ผ่านปฏิกิริยาทางชีวเคมี ภายในร่างกาย แสงที่เกิดขึ้น สามารถควบคุมระดับความสว่างได้ ตามสภาพแวดล้อม และถูกนำมาใช้ ทั้งในการพรางตัวจากผู้ล่า การสื่อสารระหว่างกัน รวมถึงเพิ่มโอกาสในการเอาตัวรอด ในทะเลลึกที่แทบไม่มีแสง

ทำไมปลาแลนเทิร์น ต้องอพยพขึ้นลงทุกวัน ?

การอพยพแนวดิ่ง ช่วยให้พวกมันสามารถ ขึ้นมาใกล้ผิวน้ำ เพื่อหาอาหารในช่วงเวลากลางคืน ได้อย่างปลอดภัย ขณะเดียวกัน การว่ายกลับลงสู่ความลึก ในตอนกลางวัน ช่วยลดความเสี่ยงจากนักล่า ที่ใช้สายตาเป็นหลัก พฤติกรรมนี้ จึงเป็นกลยุทธ์สำคัญ ที่ช่วยเพิ่มโอกาสรอดชีวิต ในสภาพแวดล้อมทะเลลึก ที่โหดร้าย