ปลาไหลเพลิกัน หางเรืองแสง นักล่าในทะเลมืด

J. Kanji
22 ธ.ค. 25
17:01
9 views

ปลาไหลเพลิกัน หางเรืองแสง หรือที่รู้จักในชื่อสากลว่า Pelican Eel คือหนึ่งในสิ่งมีชีวิตทะเลลึก ที่มีรูปลักษณ์แปลกตาและน่าทึ่ง อาศัยอยู่ในเขตความมืดสนิท ที่แสงอาทิตย์ไม่อาจส่องถึง ปลาชนิดนี้มีลำตัวเรียวยาว ดวงตาเล็ก แต่มีปากขนาดใหญ่เกินสัดส่วน และจุดเด่นที่สุดคือ “หางเรืองแสง” ที่ดูราวกับหลอดไฟเล็กๆ ในความมืด

ลักษณะปลาไหลเพลิกัน และถิ่นอาศัยในทะเลลึก
การล่าของปลาไหลเพลิกัน และบทบาทของหางเรืองแสง
พฤติกรรมปลาไหลเพลิกัน และความสำคัญต่อระบบนิเวศ

ปลาไหลเพลิกันคือใคร และพบได้ที่ไหน ?

ปลาไหลเพลิกันถูกค้นพบ และตั้งชื่อครั้งแรกในปี 1882 โดยนักสัตวศาสตร์ Léon Louis Vaillant โดยชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Eurypharynx pelecanoides จัดอยู่ในกลุ่มปลาไหลทะเลลึก รูปร่างโดยรวมดูเหมือนปลาไหล แต่มีสัดส่วนที่ผิดธรรมชาติ เมื่อเทียบกับปลาทั่วไป ถิ่นอาศัยของปลาไหลเพลิกัน อยู่ในเขตทะเลลึก (Deep Sea Zone)

โดยมักพบในระดับความลึกตั้งแต่ 500 เมตร ไปจนถึงมากกว่า 3,000 เมตร พวกมันกระจายตัว อยู่ในมหาสมุทร แทบทุกแห่งของโลก ทั้งแอตแลนติก แปซิฟิก และอินเดีย สภาพแวดล้อมในระดับความลึกนี้ เต็มไปด้วยแรงดันสูง อุณหภูมิต่ำ และแทบไม่มีแสงธรรมชาติเลย นั่นทำให้ปลาไหลเพลิกัน ต้องพัฒนาลักษณะเฉพาะตัว เพื่อรับมือกับโลกที่โหดร้ายนี้ (2025) [1]

ปลาไหลเพลิกันปากกว้าง จุดเด่นที่ไม่เหมือนใคร

สิ่งแรกที่ทำให้ใครก็ตาม จำปลาไหลเพลิกันได้ทันที คือปากขนาดใหญ่ผิดสัดส่วน ปากของมัน สามารถอ้าได้กว้างมาก จนดูคล้ายถุง หรืออวนภายในปาก มีผิวหนังยืดหยุ่นสูง สามารถขยายออกได้อย่างมาก เมื่ออ้าปากเต็มที่ จุดประสงค์ไม่ได้มีไว้กัดเหยื่อแรงๆ แต่เพื่อ ครอบเหยื่อทั้งตัว แม้เหยื่อจะมีขนาดใหญ่ เกือบเท่าตัวมันเอง

ฟันของปลาไหลเพลิกัน มีขนาดเล็กและแหลม ทำหน้าที่หลัก คือช่วยยึดเหยื่อไม่ให้หลุดออกไป มากกว่าการฉีกหรือเคี้ยว เมื่อเหยื่อเข้าไปในปากแล้ว ปากที่ขยายออก จะหดกลับ และกลืนเหยื่อลงไปทั้งตัว กลยุทธ์นี้เหมาะอย่างยิ่ง กับสภาพแวดล้อม ที่อาหารหายาก เพราะปลาไหลเพลิกัน ไม่สามารถเลือกกินได้มากนัก เจออะไรก็ต้องกินให้คุ้มที่สุด (8 ตุลาคม 2025) [2]

หางเรืองแสงของปลาไหลเพลิกัน กับกับดักในความมืด

อีกหนึ่งเอกลักษณ์สำคัญ คือหางเรืองแสง บริเวณปลายหาง ของปลาไหลเพลิกัน จะมีอวัยวะเรืองแสงเล็กๆ เรียกว่า photophore ซึ่งสามารถเปล่งแสงอ่อนๆ ได้ในโลกที่มืดสนิท แสงเล็กน้อยนี้ มีความหมายมาก มันทำหน้าที่คล้าย เหยื่อล่อ ดึงดูดสิ่งมีชีวิตขนาดเล็ก เช่น ปลาเล็ก หรือสัตว์น้ำที่ลอยผ่านไปมา ให้เข้าใกล้ตัวปลาไหลเพลิกัน

เมื่อเหยื่อเข้ามาใกล้ ในระยะพอเหมาะ ปลาไหลเพลิกันจะอ้าปากอย่างรวดเร็ว และดูดเหยื่อเข้าไปทันที กลายเป็นกับดักที่เรียบง่าย แต่มีประสิทธิภาพสูง แสงจากหางไม่ได้สว่างจ้า แต่เป็นแสงนุ่มๆ พอให้มองเห็นในความมืด ซึ่งช่วยลดความเสี่ยง ในการดึงดูดนักล่าตัวใหญ่กว่า เข้ามาใกล้

นอกจากนี้ ในบทความที่เผยแพร่เมื่อเดือน สิงหาคม ค.ศ. 2025 ของ LiveScience ยังระบุว่าปลาไหลเพลิกัน ใช้แสงเรืองจากปลายหาง เป็นกลยุทธ์ดึงเหยื่อ ในระดับน้ำที่มืดสนิท ซึ่งช่วยให้อวัยวะเรืองแสงนี้ โดดเด่นขึ้นอย่างชัดเจน เมื่อเทียบกับพื้นหลัง ที่แทบไม่มีแสง

วิธีล่าของปลาไหลเพลิกัน แบบประหยัดพลังงาน

ในทะเลลึก พลังงานคือสิ่งมีค่าที่สุด ปลาไหลเพลิกันจึงเป็นนักล่าที่ ไม่ใช้แรงเกินจำเป็น พวกมันมักลอยตัวนิ่งๆ หรือเคลื่อนไหวช้าๆ เพื่อลดการใช้พลังงาน แทนที่จะว่ายไล่เหยื่อ ปลาไหลเพลิกันเลือกใช้วิธี “รอ” ปล่อยให้เหยื่อเข้ามาเอง ด้วยการใช้หางเรืองแสง เป็นตัวล่อ และใช้ปากขนาดใหญ่ เป็นอาวุธหลัก

คล้ายกับสัตว์ทะเลลึก บางชนิดอย่าง ปลาไตรพอด (Tripod Fish) ที่อาศัยกลยุทธ์การอยู่นิ่ง เพื่อประหยัดพลังงาน และรอจังหวะเหมาะ ในการหาอาหาร ร่างกายที่เรียวยาว และกล้ามเนื้อไม่หนามากของปลาไหลเพลิกัน

ชี้ให้เห็นว่ามัน ไม่ได้ถูกออกแบบมา เพื่อการไล่ล่าด้วยความเร็วสูง แต่เน้นการอยู่รอด ในระยะยาวมากกว่า นอกจากนี้ การเคลื่อนไหวที่ช้าและนิ่ง ยังช่วยลดโอกาส ถูกตรวจจับจากนักล่าขนาดใหญ่ ในทะเลลึกอีกด้วย เมื่อได้เหยื่อหนึ่งตัว มันอาจสามารถอยู่ได้นานหลายวัน หรือหลายสัปดาห์ โดยไม่ต้องล่าเพิ่ม

พฤติกรรมของปลาไหลเพลิกัน และวงจรชีวิต

ปลาไหลเพลิกันเป็นสัตว์ ที่ยังมีข้อมูลค่อนข้างจำกัด เนื่องจากการศึกษาสัตว์ทะเลลึก ทำได้ยาก นักวิทยาศาสตร์ยังไม่เข้าใจ วงจรชีวิตของมันทั้งหมด ที่ทราบคือ ปลาไหลเพลิกันมี ดวงตาขนาดเล็กมาก เมื่อเทียบกับขนาดตัว แสดงให้เห็นว่าการมองเห็น ไม่ใช่ประสาทสัมผัสหลัก แต่จะพึ่งพาการรับรู้แรงสั่นสะเทือน และการเคลื่อนไหว ของน้ำมากกว่า

ในช่วงวัยอ่อน รูปร่างของปลาไหลเพลิ กันอาจแตกต่างจากตัวเต็มวัยพอสมควร โดยเฉพาะสัดส่วนของปากและหาง ซึ่งจะพัฒนาเต็มที่เมื่อโตขึ้น พฤติกรรมการผสมพันธุ์ ยังคงเป็นปริศนา แต่เชื่อว่าเกิดขึ้น ในทะเลลึกเช่นเดียวกัน และตัวอ่อนจะลอยขึ้น สู่ระดับน้ำที่ตื้นกว่า ในช่วงแรกของชีวิต ก่อนจะดำดิ่งลงสู่ความมืด เมื่อโตเต็มที่

บทบาทของปลาไหลเพลิกัน ในระบบนิเวศทะเลลึก

แม้จะดูแปลก และไม่ค่อยมีใครเห็น แต่ปลาไหลเพลิกัน มีบทบาทสำคัญ ในระบบนิเวศทะเลลึก พวกมันช่วยควบคุมประชากร ของสัตว์น้ำขนาดเล็ก และเป็นส่วนหนึ่ง ของห่วงโซ่อาหารในระดับลึก ปลาไหลเพลิกันเอง ก็อาจตกเป็นเหยื่อ ของสัตว์ทะเลลึก ที่มีขนาดใหญ่กว่า

ในแง่ของสถานะการอนุรักษ์ ข้อมูลอัปเดตของ IUCN ในปี ค.ศ. 2015 ระบุว่าปลาไหลเพลิกัน ถูกจัดให้อยู่ในกลุ่ม Least Concern ซึ่งหมายความว่า ยังไม่อยู่ในภาวะเสี่ยง ต่อการสูญพันธุ์ในระดับโลก (2015) [3] การมีอยู่ของปลาไหลเพลิกัน สะท้อนให้เห็นถึง การปรับตัวอันน่าทึ่งของสิ่งมีชีวิต ที่สามารถอยู่รอดได้ ในสภาพแวดล้อมสุดขั้ว

ปลาไหลเพลิกัน หางเรืองแสง กับบทสรุป

ปลาไหลเพลิกัน หางเรืองแสง เป็นตัวแทนของความลึกลับ แห่งทะเลลึกได้อย่างชัดเจน ด้วยปากขนาดใหญ่ หางเรืองแสง และวิธีล่าที่ประหยัดพลังงาน ทำให้มันเหมาะสม กับโลกอันมืดมิดอย่างแท้จริง แม้มนุษย์จะยังรู้จัก สิ่งมีชีวิตชนิดนี้ไม่มากนัก แต่ทุกการค้นพบใหม่ ยังคงตอกย้ำว่า ใต้ผืนน้ำอันมืดสนิทนั้น ยังคงเต็มไปด้วยความลับ ที่รอการเปิดเผย

หางเรืองแสงของปลาไหลเพลิกันใช้ทำอะไร ?

หางเรืองแสงใช้เป็นเหยื่อล่อ โดยแสงอ่อนๆ จากปลายหางช่วยดึงดูด สัตว์น้ำขนาดเล็ก ให้เข้าใกล้ตัวปลาไหลเพลิกัน ในสภาพแวดล้อมที่มืดสนิท เมื่อเหยื่อเข้ามา ในระยะที่เหมาะสม มันจะอ้าปากอย่างรวดเร็ว และดูดเหยื่อเข้าไปทั้งตัว ซึ่งเป็นวิธีล่า ที่ช่วยเพิ่มโอกาสหาอาหาร โดยไม่ต้องเคลื่อนไหวมาก

ทำไมปลาไหลเพลิกันถึงต้องมีปากใหญ่ขนาดนั้น ?

เพราะในทะเลลึกอาหารหาได้ยาก และมาไม่สม่ำเสมอ ปากที่ใหญ่และยืดหยุ่น ช่วยให้ปลาไหลเพลิกัน สามารถกลืนเหยื่อได้ แทบทุกชนิดที่ผ่านเข้ามา แม้เหยื่อจะมีขนาดใหญ่ หรือไม่คุ้นเคยก็ตาม ลักษณะนี้ช่วยให้มัน ใช้โอกาสจากอาหารแต่ละครั้ง ได้อย่างคุ้มค่า และเพิ่มโอกาส ในการอยู่รอดในระยะยาว