
เถาบวบ ผลใช้ทำฟองน้ำ เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
- OTP
- 2 views

เถาบวบ ผลใช้ทำฟองน้ำ พืชผักสวนครัวที่คนไทยคุ้นเคย ปลูกง่ายและมีคุณค่าทั้งด้านอาหาร และการใช้สอย โดยผลอ่อนสามารถนำมาปรุงอาหารได้หลากหลาย ส่วนผลแก่มีเส้นใยเหนียวซึ่งสามารถทำเป็นฟองน้ำธรรมชาติ ใช้ล้างภาชนะหรือขัดผิวได้อย่างปลอดภัย และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ภูมิปัญญาเรียบง่ายนี้ เป็นการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าในวิถีชีวิตไทย
- ทำความรู้จักกับบวบในประเทศไทย ข้อมูลทั่วไปของบวบ
- การใช้ประโยชน์จากผลบวบ
- การปลูกและการดูแลรักษา
- ขั้นตอนการทำฟองน้ำจากผลบวบ
- ประโยชน์และข้อดีของบวบ
ทำความรู้จักกับบวบในประเทศไทย
พ.ศ. 2470–2490: บวบถูกปลูกทั่วไปตามครัวเรือนในชนบท ใช้ผลอ่อนเป็นผักประกอบอาหาร ผลแก่ตากแห้งทำเป็น “รังบวบ” ใช้ล้างภาชนะและอาบน้ำ ถือเป็นภูมิปัญญาพื้นบ้านที่สืบต่อกันมา (25 เมษายน 2025) [1]
พ.ศ. 2500–2520: เริ่มมีการปลูกบวบเชิงเศรษฐกิจมากขึ้น โดยเฉพาะ บวบเหลี่ยมและบวบหอม เก็บเกี่ยวได้เร็ว (45–60 วันหลังปลูก) จึงเป็นพืชทำเงินในหลายพื้นที่ นิยมปลูกในภาคเหนือและภาคอีสาน (22 กันยายน 2025) [2]
พ.ศ. 2540–ปัจจุบัน: มหาวิทยาลัยและหน่วยงานวิจัย เช่น ม.เกษตรศาสตร์ และกรมส่งเสริมการเกษตร ได้บันทึกข้อมูลสายพันธุ์บวบในไทย (Luffa acutangula, Luffa cylindrica) ยืนยันคุณค่าทั้งด้านอาหารและการใช้ผลแก่ทำฟองน้ำธรรมชาติ ปัจจุบันยังคงเป็นพืชผักสวนครัวที่ปลูกทั่วไป และมีบทบาทในงานอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม
ข้อมูลทั่วไปของบวบ
ข้อมูลทั่วไป
- ชื่อไทย: บวบ, บักบวบ (อีสาน), บวบค่อง, บวบควยช้าง (ท้องถิ่น)
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Luffa cylindrica (L.) M.Roem. และ Luffa acutangula (L.) Roxb.
- ชื่อสามัญ: Sponge gourd, Dish-cloth gourd, Sponge loofah (25 มกราคม 2026) [3]
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
- เถา: เป็นไม้เลื้อย เถาแข็งแรง มีมือเกาะตามซอกใบ เถามีขนปกคลุม
- ใบ: ใบเดี่ยวเวียนสลับ รูปกลมถึงรูปหัวใจ ขนาด 10–20 ซม. ขอบใบหยักเว้าเป็นพู 5–7 พู มีขนอ่อนคลุม
- ดอก: ดอกเดี่ยวสีเหลืองสด ออกตามซอกใบ มักบานช่วงเย็น ๆ กลีบดอก 5 กลีบ
- ผล: ผลทรงกระบอกหรือทรงกลม ขนาด 10–80 ซม. มีหลายรูปแบบ เช่น เหลี่ยม ผิวเรียบ หรือบิดงอคล้ายงู ภายในมีเมล็ดจำนวนมาก
ประเภทและสายพันธุ์ที่นิยมปลูก
- บวบเหลี่ยม (Luffa acutangula)
ผลยาว มีเหลี่ยมตามแนวผล เนื้อกรอบ นิยมรับประทานผลอ่อน - บวบหอม (Luffa cylindrica)
ผลทรงกระบอก ผิวเรียบหรือมีร่องเล็กน้อย ผลแก่ใช้ทำฟองน้ำธรรมชาติ - บวบงู
ผลยาวบิดงอคล้ายงู พบปลูกในบางพื้นที่
การใช้ประโยชน์จากผลบวบ
- การบริโภคผลอ่อนเป็นผัก: ผลบวบอ่อนมีรสชาติอ่อนนุ่ม นิยมใช้ประกอบอาหาร เช่น แกงจืด ผัด หรือใส่แกงเลียง มีคุณค่าทางโภชนาการสูง อุดมด้วยวิตามินและแร่ธาตุที่ดีต่อสุขภาพ เป็นผักสวนครัวที่ปลูกง่ายและเก็บกินได้ต่อเนื่อง
- การนำผลแก่ไปทำฟองน้ำธรรมชาติ: ผลบวบแก่เมื่อแห้งจะเหลือเส้นใยเหนียว เรียกว่า “รังบวบ” ใช้ทำฟองน้ำล้างภาชนะหรือฟองน้ำขัดผิวตามภูมิปัญญาไทย เป็นวัสดุธรรมชาติที่ย่อยสลายได้ ลดการใช้ฟองน้ำสังเคราะห์
- คุณค่าทางเศรษฐกิจ: บวบเป็นพืชที่ปลูกง่าย โตเร็ว และให้ผลผลิตต่อเนื่อง สามารถสร้างรายได้ทั้งจากการขายผลอ่อนเพื่อบริโภค และผลแก่สำหรับทำฟองน้ำ มีตลาดรองรับทั้งในครัวเรือนและเชิงพาณิชย์
- คุณค่าทางสิ่งแวดล้อม: รังบวบเป็นวัสดุธรรมชาติที่ไม่ก่อให้เกิดขยะพลาสติก ช่วยลดการใช้ผลิตภัณฑ์สังเคราะห์ที่ย่อยสลายยาก สะท้อนแนวคิดการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า และเป็นมิตรต่อโลก
การปลูกและการดูแลรักษา
การปลูกบวบ
- สถานที่ปลูก: ต้องการแสงแดดเต็มวัน เหมาะกับดินร่วนหรือดินร่วนปนทรายที่ระบายน้ำดี
- การเตรียมดิน: ขุดหลุมกว้าง 30–40 ซม. ใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมักรองพื้น
- การปลูก: หยอดเมล็ดลงหลุม 3–4 เมล็ด แล้วกลบด้วยดินบาง ๆ รดน้ำให้ชุ่ม
- ค้างหรือค้ำยัน: บวบเป็นไม้เลื้อย ต้องทำค้างหรือรั้วให้เถาเลื้อยขึ้น เพื่อให้ผลตรงและไม่เน่าเสีย
การดูแลรักษา
- การให้น้ำ: รดน้ำสม่ำเสมอ วันละ 1–2 ครั้ง โดยเฉพาะช่วงต้นอ่อนและช่วงติดผล
- การใส่ปุ๋ย: ใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมักทุก 20–30 วัน และเสริมปุ๋ยสูตรเสมอ (15-15-15) เพื่อบำรุงต้นและผล
- การตัดแต่ง: เลือกตัดกิ่งแขนงที่ไม่จำเป็นออก เพื่อให้เถาแข็งแรงและผลดก
- การป้องกันโรคแมลง: ระวังเพลี้ยอ่อน หนอนเจาะผล และโรครา ควรใช้วิธีธรรมชาติ เช่น น้ำหมักชีวภาพ หรือปลูกพืชสมุนไพรไล่แมลงร่วมด้วย
เคล็ดลับเพิ่มเติม
- เก็บผลอ่อนเมื่อมีขนาดพอเหมาะ จะได้รสชาติกรอบอร่อย
- หากต้องการผลแก่สำหรับทำฟองน้ำ ควรปล่อยให้ผลติดค้างบนเถาจนแห้งเอง
- การปลูกบวบสลับกับพืชอื่น เช่น ถั่วหรือผักใบ จะช่วยปรับปรุงดินและลดการระบาดของโรคแมลง
ขั้นตอนการทำฟองน้ำจากผลบวบ
- การเลือกผลบวบแก่
- เลือกผลบวบที่มีอายุเก็บเกี่ยวประมาณ 3–4 เดือนหลังปลูก
- ผลต้องมีเปลือกแข็งและเริ่มแห้งบนเถา
- ยิ่งแก่ เส้นใยภายในยิ่งเหนียวและแข็งแรง เหมาะสำหรับทำฟองน้ำ
- การตากแห้งและการทำความสะอาด
- นำผลบวบแก่ไปตากแดดจนเปลือกแห้งกรอบ
- ปอกเปลือกออกและเขย่าเมล็ดออกจากภายใน
- ล้างเส้นใยด้วยน้ำสะอาด อาจใช้การต้มเพื่อลดสิ่งสกปรกและกลิ่น
- การนำไปใช้เป็นฟองน้ำ
- ใช้เส้นใยบวบแห้งเป็นฟองน้ำล้างภาชนะในครัวเรือน
- สามารถตัดแต่งเป็นชิ้นเล็ก ๆ หรือทำเป็นก้อนใหญ่สำหรับขัดผิว
- นิยมใช้ในสปาและผลิตภัณฑ์ธรรมชาติ เพราะให้สัมผัสนุ่มและปลอดภัย
ประโยชน์และข้อดีของบวบ
- ด้านอาหาร: ผลอ่อน ใช้ประกอบอาหารได้หลากหลาย เช่น แกงเลียง แกงจืด ผัดบวบ รสชาติอ่อนนุ่ม กินง่าย เช่นเดียวกับ เถาฟักทอง ผลกินได้ ที่มีคุณค่าทางโภชนาการ อุดมด้วยวิตามินซี แคลเซียม และไฟเบอร์ ช่วยบำรุงสุขภาพ
- ด้านการใช้สอย: ผลแก่ เมื่อตากแห้งจะเหลือเส้นใยเหนียว เรียกว่า “รังบวบ” ใช้ทำฟองน้ำล้างภาชนะหรือฟองน้ำขัดผิว เป็นภูมิปัญญาไทยที่สืบต่อกันมา สามารถต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ธรรมชาติ เช่น ฟองน้ำสปา ของตกแต่ง
- ด้านเศรษฐกิจ: บวบเป็นพืชที่ปลูกง่าย โตเร็ว และให้ผลผลิตต่อเนื่อง สร้างรายได้ทั้งจากการขายผลอ่อนเพื่อบริโภค และผลแก่สำหรับทำฟองน้ำ มีตลาดรองรับทั้งในครัวเรือนและเชิงพาณิชย์
- ด้านสิ่งแวดล้อม: รังบวบเป็นวัสดุธรรมชาติ ย่อยสลายได้ ไม่สร้างขยะพลาสติก ปลอดภัยต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อม ไม่มีสารเคมีตกค้าง ช่วย ลดการใช้พลาสติกและวัสดุสังเคราะห์ เป็นทางเลือกที่ยั่งยืนและรักษ์โลก
สรุป เถาบวบ ผลใช้ทำฟองน้ำ ภูมิปัญญาไทยใกล้ตัว

สรุป เถาบวบ ผลใช้ทำฟองน้ำ จะเห็นว่า ฟองน้ำจากผลบวบ เป็นภูมิปัญญาไทยที่เรียบง่าย แต่มีคุณค่าทั้งด้านการใช้สอย สุขภาพ และสิ่งแวดล้อม เหมาะกับการนำกลับมาใช้ในชีวิตประจำวัน เพื่อความยั่งยืนค่ะ
ผลบวบอ่อนมีประโยชน์อย่างไรต่อการบริโภค?
ผลอ่อนนำมาปรุงอาหารได้หลายเมนู เช่น แกงเลียง ผัดบวบ และแกงจืด มีวิตามินและไฟเบอร์สูง ช่วยบำรุงสุขภาพและระบบขับถ่าย เป็นผักสวนครัวที่ปลูกง่าย และเก็บกินได้ต่อเนื่อง
ผลบวบแก่สามารถนำไปใช้ทำอะไรได้บ้าง?
ผลแก่ตากแห้งจะเหลือเส้นใยเหนียว เรียกว่า “รังบวบ” ใช้ทำฟองน้ำล้างภาชนะหรือฟองน้ำขัดผิวตามภูมิปัญญาไทย เป็นวัสดุธรรมชาติที่ย่อยสลายได้ และปลอดภัยต่อสิ่งแวดล้อม
- Tags: ต้นไม้

แหล่งอ้างอิง


