วิธีใช้ ต้นไม้บำบัดอารมณ์ และคลายเครียด 

ต้นไม้บำบัดอารมณ์ และคลายเครียด

ต้นไม้บำบัดอารมณ์ และคลายเครียด การมีต้นไม้ในบ้านช่วยลดระดับความเครียด และเพิ่มสมาธิ สีเขียวของใบไม้ และกลิ่นหอมจากธรรมชาติ สามารถกระตุ้นสมองให้ผ่อนคลาย ทำให้ต้นไม้ไม่ใช่แค่ของตกแต่ง แต่เป็นเครื่องมือบำบัดใจที่ทรงพลัง เรามาเจาะลึกกลไกการบำบัดด้วยธรรมชาติกันค่ะ

  • ความหมายของต้นไม้บำบัดอารมณ์ กลไกการบำบัดของต้นไม้ กับพลังบำบัดใจ
  • ต้นไม้บำบัดอารมณ์ยอดนิยม
  • ต้นไม้ช่วยดูแลใจได้แค่ไหน และควรรู้อะไรไว้บ้าง
  • วิธีใช้ต้นไม้บำบัดอารมณ์ให้ได้ผลจริง

ต้นไม้บำบัดอารมณ์คืออะไร?

ความหมายของ “การบำบัดด้วยธรรมชาติ (Nature Therapy / Horticultural Therapy)”

การบำบัดด้วยธรรมชาติ หรือที่เรียกว่า Horticultural Therapy คือการใช้กิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับต้นไม้ และการทำสวน เพื่อส่งเสริมสุขภาพกายและใจ แนวคิดนี้เชื่อว่าการสัมผัสกับธรรมชาติช่วยลดความเครียด เพิ่มสมาธิ และสร้างความรู้สึกสงบภายในจิตใจ

ที่มาของแนวคิดการใช้ต้นไม้ช่วยฟื้นฟูจิตใจ

  • แนวคิดนี้เริ่มต้นจากการสังเกตว่า ผู้ป่วยที่ได้อยู่ใกล้ธรรมชาติหรือสวน มีการฟื้นตัวเร็วขึ้นและอารมณ์ดีขึ้น
  • ใน ปี 1980–1990 มีงานวิจัยในยุโรปและอเมริกา ที่ยืนยันว่าการทำสวนช่วยลดความวิตกกังวลและภาวะซึมเศร้า
  • ปัจจุบัน Horticultural Therapy ถูกพัฒนาเป็นศาสตร์ที่ใช้จริงในหลายประเทศ ทั้งในโรงพยาบาล ศูนย์ฟื้นฟู และสถานบำบัดสุขภาพจิต
  • ข้อมูลจากกรมสุขภาพจิตไทย ระบุว่าในปัจจุบันมีคนไทยกว่า 17.2% (สืบค้นเมื่อ 17 มกราคม 2026) มีความเสี่ยงต่อภาวะซึมเศร้า และการปลูกต้นไม้ถูกแนะนำเป็นหนึ่งในกิจกรรมบำบัด

กลไกการบำบัดของต้นไม้

  1. สีเขียวกับผลทางจิตวิทยา 
  • ปี 1970 เริ่มมีการศึกษาเรื่องผลของสีเขียวต่อความสงบทางจิตใจ งานวิจัยทางจิตวิทยาพบว่า การมองสีเขียวช่วยลดความดันโลหิต และอัตราการเต้นของหัวใจ 
  • เหมาะสำหรับผู้ที่ใช้ชีวิตในเมืองหรือทำงานในพื้นที่ที่มีความเครียดสูง
  1. กลิ่นหอมจากดอกไม้/สมุนไพรที่ช่วยลดความเครียด
  • โดยในปี 1990 Aromatherapy (การบำบัดด้วยกลิ่น) เริ่มได้รับความนิยมในวงการสุขภาพ เพื่อช่วยให้นอนหลับดีขึ้น และลดความวิตกกังวล
  • กลิ่นหอมจากพืช เช่น ลาเวนเดอร์ มะลิ โรสแมรี่ มีน้ำมันหอมระเหยที่กระตุ้นระบบประสาท
  • กลิ่นเหล่านี้ช่วยลดฮอร์โมนความเครียด (Cortisol) และเพิ่มความรู้สึกผ่อนคลาย
  1. การดูแลต้นไม้เป็นกิจกรรมที่ช่วยให้จิตใจสงบ
  • การรดน้ำ ตัดแต่งใบ หรือจัดกระถาง เป็นกิจกรรมที่ทำให้จิตใจจดจ่ออยู่กับปัจจุบัน ช่วยลดความฟุ้งซ่าน และสร้างสมาธิ
  • การดูแลต้นไม้ยังสร้างความรู้สึก “มีคุณค่า” เพราะเห็นการเติบโตของสิ่งมีชีวิตที่เราดูแล

ต้นไม้กับพลังบำบัดใจ

ในโลกที่เต็มไปด้วยความกดดันและความเหนื่อยล้า การได้อยู่ใกล้ต้นไม้ไม่เพียงสร้างความสดชื่น แต่ยังมีงานวิจัยรองรับว่าต้นไม้สามารถช่วยลดระดับความเครียดที่เรารับรู้ (Perceived Stress) ได้จริง อีกทั้งยังมีบทบาทสำคัญในการบรรเทาความวิตกกังวลและภาวะซึมเศร้า ทำให้ธรรมชาติกลายเป็นหนึ่งในวิธีบำบัดใจที่เข้าถึงง่ายและทรงพลังที่สุด

หากคุณกำลังมองหาวิธีใช้ต้นไม้เพื่อช่วยผ่อนคลายอารมณ์ และการพักผ่อน ลองอ่านบทความ ต้นไม้ในห้องนอน ดีต่อสุขภาพจริงไหม เพื่อทำความเข้าใจข้อดี ข้อจำกัด และการเลือกต้นไม้ให้เหมาะกับพื้นที่นอนมากขึ้น

ต้นไม้ช่วยลดความเครียด (Perceived Stress)

 

มีงานวิจัยที่ตรวจสอบผลของต้นไม้ในสภาพแวดล้อมจริง เช่น ในช่วงโควิด พบว่าคนที่มีต้นไม้ในที่อยู่อาศัยรายงานว่า ระดับความเครียด (perceived stress) ต่ำกว่า คนที่ไม่มีต้นไม้จริงอย่างมีนัยสำคัญ (ตัวอย่างค่าเฉลี่ย M = 2.75 vs 2.91) 

และความสัมพันธ์ระหว่างต้นไม้กับความเครียดยังมีระดับสำคัญทางสถิติ (p = 0.035) อีกทั้ง “สภาพการเติบโตของต้นไม้” ก็มีผลต่อความเครียดด้วย กล่าวคือ ยิ่งเติบโตดี เครียดยิ่งลดลง (19 ตุลาคม 2022) [1]

การทำกิจกรรมเกี่ยวกับต้นไม้ เช่น ปลูกหรือย้ายต้นไม้ สามารถลด “ความรู้สึกวิตกกังวล” และช่วยให้ผู้ร่วมศึกษารู้สึก ผ่อนคลายและเป็นธรรมชาติขึ้น จากการวัดปริมาณคลื่นสมองและแบบประเมินความวิตกกังวลหลังทำกิจกรรม (1 มกราคม 2018) [2]

ต้นไม้ลดความวิตกกังวลและภาวะซึมเศร้า

การศึกษาระบบผสมแบบจริงจังที่ให้ผู้ร่วมงานดูแลต้นไม้ภายในบ้านเป็นเวลา 1 เดือน พบว่าการดูแลต้นไม้สามารถ:

  • ลด อาการซึมเศร้า (depressive symptoms) (p = 0.003)
  • ลด ความเครียดที่รับรู้ (p < 0.001)
  • ลด ผลกระทบด้านอารมณ์เชิงลบ (negative affect) (p = 0.017)
  • ลด การครุ่นคิดวนซ้ำ (rumination) (p = 0.015)
  • และเพิ่ม ความยืดหยุ่นทางจิตใจ (resilience) (p = 0.03) เมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุม (3 มีนาคม 2025) [3]

ต้นไม้บำบัดอารมณ์ยอดนิยม

  • ลาเวนเดอร์ (Lavender): กลิ่นหอมช่วยให้นอนหลับดีขึ้น ลดความวิตกกังวล นิยมใช้ใน Aromatherapy และงานวิจัยพบว่า ช่วยลดระดับฮอร์โมนความเครียด (Cortisol) ราคาขายท้องตลาดประมาณ 150-350 บาท/กระถาง 
  • มะลิ (Jasmine): กลิ่นหวานช่วยให้สงบ และผ่อนคลาย มีผลต่อระบบประสาท ทำให้รู้สึกสงบ และลดความตึงเครียด ราคาขายท้องตลาดประมาณ 80-150 บาททั้งมะลิซ้อน และมะลิลา
  • โรสแมรี่ (Rosemary): กลิ่นสดชื่นช่วยกระตุ้นสมอง ลดความเหนื่อยล้า เหมาะสำหรับวางใกล้โต๊ะทำงาน เพื่อเพิ่มสมาธิ ราคาขายท้องตลาดประมาณ 100-200 บาท
  • กุหลาบ (Rose): ดอกสวยและกลิ่นหอมช่วยปรับอารมณ์ให้สดชื่น มีผลเชิงบวกต่อสุขภาพจิต  และความรู้สึกโรแมนติก ราคาขายท้องตลาดประมาณ 120-250 บาท/กระถาง

ต้นไม้ที่ช่วยบำบัดอารมณ์ได้ดีควรเป็นต้นไม้ใบเขียว รูปทรงอ่อนโยน ดูแลง่าย และไม่สร้างภาระในการดูแล เพราะช่วยสร้างความรู้สึกผ่อนคลาย ลดความเครียด และเหมาะกับการปลูกภายในบ้านเพื่อเสริมบรรยากาศที่สบายใจในชีวิตประจำวัน

ต้นไม้ช่วยดูแลใจได้แค่ไหน และควรรู้อะไรไว้บ้าง

ต้นไม้สามารถช่วยเติมความสดชื่น และสร้างความผ่อนคลายให้กับชีวิตประจำวันได้ แต่ต้นไม้บำบัดอารมณ์ไม่ได้เป็นยาวิเศษที่รักษาโรคซึมเศร้า หรือปัญหาทางจิตใจได้โดยตรง หากใครกำลังเผชิญกับความเครียด หรือความเศร้าที่หนักเกินจะรับมือไหว การได้รับคำแนะนำจากแพทย์ หรือผู้เชี่ยวชาญยังคงเป็นสิ่งสำคัญที่สุด

บทบาทของต้นไม้จึงเหมือนเพื่อนตัวเล็ก ๆ ที่ช่วยอยู่ข้างเราในวันที่เหนื่อยล้า เป็นตัวช่วยเสริมที่ทำให้บรรยากาศรอบตัวอ่อนโยนขึ้น ช่วยให้ใจสงบลง และมีช่วงเวลาเล็ก ๆ สำหรับการพักผ่อน ต้นไม้จะช่วยสนับสนุนสุขภาพใจได้ดี เมื่อใช้ควบคู่กับการดูแลตัวเอง พักผ่อนให้เพียงพอ และใช้ชีวิตอย่างสมดุล

อย่างไรก็ตาม การเลือกต้นไม้ก็ควรเลือกให้เหมาะกับตัวเรา และบ้านของเราเช่นกัน คนที่แพ้ง่ายอาจต้องหลีกเลี่ยงต้นไม้ที่มีฝุ่นหรือเกสรเยอะ ส่วนบ้านที่มีสัตว์เลี้ยง ก็ควรเลือกต้นไม้ที่ปลอดภัย เพื่อให้การปลูกต้นไม้เป็นความสุขเล็ก ๆ ที่ช่วยคลายเครียดได้จริง โดยไม่กลายเป็นความกังวลเพิ่มเติมในชีวิตประจำวัน

วิธีใช้ต้นไม้บำบัดอารมณ์ให้ได้ผลจริง

  • เลือกต้นไม้ที่ดูแลง่าย จะได้ไม่รู้สึกกังวลหรือเหนื่อยใจกับการดูแล
  • วางต้นไม้ในจุดที่เห็นบ่อย แค่ได้มองสีเขียวของใบไม้ก็ช่วยให้ใจสงบขึ้นในแต่ละวัน
  • ดูแลต้นไม้แบบค่อยเป็นค่อยไป ใช้ช่วงเวลารดน้ำหรือเช็ดใบเป็นเวลาพักใจสั้น ๆ
  • เริ่มปลูกทีละน้อย ไม่จำเป็นต้องมีหลายต้น แค่ต้นเดียวที่ดูแลไหวก็ช่วยสร้างความสุขได้
  • เลือกต้นไม้ให้เหมาะกับตัวเองและบ้าน โดยเฉพาะคนแพ้ง่ายหรือบ้านที่มีสัตว์เลี้ยง เพื่อให้ปลูกแล้วสบายใจจริง ๆ
  • ใช้ต้นไม้ร่วมกับการดูแลใจด้านอื่น ๆ ต้นไม้จะช่วยบำบัดอารมณ์ได้ดีที่สุด เมื่อใช้ควบคู่กับการพักผ่อนที่เพียงพอ การจัดบ้านให้โปร่งสบาย และการดูแลสุขภาพใจในรูปแบบอื่น ๆ

สรุป ต้นไม้บำบัดอารมณ์ และคลายเครียด ได้ผลจริง

ต้นไม้บำบัดอารมณ์ และคลายเครียด

สรุป ต้นไม้บำบัดอารมณ์ และคลายเครียด เป็นตัวช่วยเล็ก ๆ ที่ทำให้ใจผ่อนคลายในแต่ละวันแต่ต้นไม้บำบัดอารมณ์อาจไม่ใช่ทางแก้ทุกอย่าง การเลือกต้นไม้ที่ดูแลง่ายและเหมาะกับพื้นที่ จะช่วยให้การปลูกต้นไม้เป็นความสุข ไม่ใช่ภาระ เมื่อใช้ต้นไม้ควบคู่กับการดูแลใจด้านอื่น ๆ ความสบายใจก็จะค่อย ๆ เติบโตไปพร้อมกับต้นไม้

ต้นไม้ช่วยแทนการบำบัดทางจิตได้หรือไม่?

ต้นไม้สามารถช่วยลดความเครียด และบรรเทาอารมณ์ได้จริง แต่ไม่สามารถแทนการบำบัดทางจิตหรือการรักษาทางการแพทย์ได้ทั้งหมด การปลูกและดูแลต้นไม้เป็นกิจกรรมเสริมที่ช่วยให้ใจสงบ และมีสมาธิ แต่หากมีภาวะซึมเศร้า หรือวิตกกังวลรุนแรง ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตควบคู่กันไปค่ะ

ต้องปลูกกี่ต้นถึงจะเห็นผล?

ไม่จำเป็นต้องปลูกจำนวนมากก็เห็นผลได้ค่ะ แค่มีต้นไม้ 1–2 กระถางในพื้นที่ที่ใช้ชีวิตประจำวัน เช่น โต๊ะทำงานหรือห้องนอน ก็ช่วยให้รู้สึกผ่อนคลายและลดความเครียดได้แล้ว หากเพิ่มเป็น 3–5 กระถางในมุมต่าง ๆ จะยิ่งสร้างบรรยากาศสงบและสดชื่นมากขึ้น

Facebook
Twitter
Telegram
LinkedIn
ข้อมูลผู้เขียน
Picture of OTP
OTP
กับทุกๆเรื่องในชีวิต ไม่ใช่แค่ทำได้หรือได้ทำ แต่ต้องทำให้ดีที่สุดเสมอ
ผลงาน

แหล่งอ้างอิง

[1] mdpi
[2] journals
[3] pubmed
เรื่องที่เกี่ยวข้อง
บทความที่น่าสนใจ
29