จิตรกรรมแผง คืออะไร ศิลปะการวาดบนแผ่นพื้นแข็ง

จิตรกรรมแผง คืออะไร ก็คือรูปแบบหนึ่งของงานจิตรกรรม ที่สร้างสรรค์ผลงานลงบนแผงพื้นแข็ง หรือแผ่นวัสดุสังเคราะห์ แทนการวาดบนผ้าใบหรือผนัง งานจิตรกรรมประเภทนี้มีจุดเด่นด้านความแข็งแรง ทนทาน และสามารถเก็บรายละเอียดของภาพได้อย่างประณีต จิตรกรรมแผงมีบทบาทสำคัญในประวัติศาสตร์ศิลปะ โดยเฉพาะในศิลปะตะวันตกยุคกลางและยุคเรอเนซองส์

จิตรกรรมแผงคือภาพวาดบนแผ่นไม้หรือวัสดุแข็ง
ใช้สีฝุ่น สีอะคริลิค หรือสีน้ำมันได้ตามต้องการ
มีความคงทนและเก็บรายละเอียดของภาพได้ดี
เหมาะสำหรับจัดแสดง สะสม หรือเรียนรู้ศิลปะ

ความหมาย ของการวาดภาพ จิตรกรรมแผง คืออะไร?

จิตรกรรมแผง คืออะไร เป็นการเขียนภาพลงบนแผ่นไม้ เป็นได้ทั้งแผ่นเดียวหรือหลายแผ่นต่อกัน ที่นิยมอย่างมากก่อนคริสต์ศตวรรษที่ 16 โดยมีผลงานชิ้นสำคัญคือ “Wenhaston Doom” ที่ถ่ายทอดเรื่องราววันพิพากษาโลก ภาพนี้เกือบถูกเผาทำลายเพราะถูกทาสีขาวทับจนมองไม่เห็น แต่โชคดีที่เกิดฝนตกหนักจนสีหลุดลอก ทำให้ความสวยงามที่ซ่อนอยู่ปรากฏออกมาและถูกค้นพบระหว่างการบูรณะ (13 พฤษภาคม 2021) [1]

ประวัติความเป็นมา ของจิตรกรรมแผง

จิตรกรรมแผงเป็นเทคนิค การเขียนภาพที่มีคุณค่าสูง มีมาตั้งแต่สมัย กรีก-โรมัน มีหลักฐานเก่าแก่ที่สุด คือ “จิตรกรรมแผงพิทชา” ในกรีก อายุ 600 ปีก่อน ค.ศ. ในช่วงปลายศตวรรษที่ 12 จิตรกรรมแผงกลับมาเป็นที่นิยมอีกครั้ง ทำให้เกิดจากการเปลี่ยนธรรมเนียมทางศาสนา ทำให้มี “พื้นที่ว่างหลังแท่นบูชา”

ต้นคริสต์ศตวรรษที่ 16 ผ้าใบเริ่มเข้ามาแทนที่แผ่นไม้ใน อิตาลี ความเปลี่ยนแปลงนี้จึงเริ่มขยายไปสู่ ที่มาศิลปะ ยุคเนเธอร์แลนด์ ในคริสต์ศตวรรษที่ 17
ใน ค.ศ. 1635–1638: ปีที่ ปีเตอร์ พอล รูเบนส์ เขียนภาพ “The Château de Steen with Hunter” ซึ่งเป็นตัวอย่างการใช้แผ่นไม้ต่อกันถึง 17 ชิ้น แม้จะเป็นงานขนาดใหญ่
คริสต์ศตวรรษที่ 18: การเขียนภาพบนแผงไม้เริ่มหาได้ยากขึ้น ยกเว้นงานขนาดเล็กหรืองานที่ใช้ประดับเฟอร์นิเจอร์
ใน ค.ศ. 1814: ปีที่ ฟรานซิสโก โกยา เขียนภาพ “พอร์ตเทรตของดยุกแห่งเวลลิงตัน” โดยใช้สีน้ำมันบนไม้มาฮอกกานี
แม้ผ้าใบจะราคาถูกและพกพาง่ายกว่า แต่ศิลปินทางเหนือของยุโรปยังนิยมแผ่นไม้ในศตวรรษที่ 17 เพราะให้ความแม่นยำในการเขียน มากกว่าวัสดุที่ยืดหยุ่นอย่างผ้าใบ
ยุคทองของเนเธอร์แลนด์ ศิลปินอย่าง แรมบรังด์ นิยมใช้แผ่นไม้สำหรับงานชิ้นเล็ก ส่วนภาพขนาดจิ๋ว (Cabinet painting) บางครั้งจะใช้ แผ่นทองแดง แทน

ที่มา: จิตรกรรมแผง (9 พฤศจิกายน 2024) [2]

อุปกรณ์ที่ใช้ ในงานจิตรกรรมแผง มีอะไรบ้าง?

อุปกรณ์ที่ใช้ในจิตรกรรมแผง มีความสำคัญต่อคุณภาพและความคงทนของผลงาน โดยสามารถแบ่งออกเป็นอุปกรณ์หลักและอุปกรณ์เสริม ดังนี้

1. แผงพื้นแข็ง
เช่น แผ่นไม้เนื้อแข็ง ไม้อัด แผ่น MDF หรือแผ่นไฟเบอร์บอร์ด ใช้เป็นพื้นรองรับงานจิตรกรรม ควรเลือกวัสดุที่เรียบ แข็งแรง และไม่บิดงอง่าย

2. สีที่ใช้ในจิตรกรรมแผง
นิยมใช้สีน้ำมัน สีอะคริลิค หรือสีฝุ่น (เทมเพอรา) ซึ่งแต่ละชนิดให้พื้นผิวและอารมณ์ของงานแตกต่างกัน

3. รองพื้น (Gesso หรือ Primer)
ใช้ทาพื้นผิวแผงก่อนวาด เพื่อป้องกันการดูดซึมสีมากเกินไป และช่วยให้สีติดทนนาน

4. พู่กันและอุปกรณ์วาด
พู่กันขนธรรมชาติหรือขนสังเคราะห์ ขึ้นอยู่กับชนิดของสี รวมถึงมีดปาดสีสำหรับสร้างพื้นผิว

5. กระดาษทราย
ใช้ขัดพื้นผิวแผงและรองพื้นให้เรียบเนียนก่อนลงสี

6. น้ำยาและอุปกรณ์ผสมสี
เช่น น้ำมันลินสีด น้ำยาละลายสี หรือจานสี สำหรับผสมและควบคุมความเข้มข้นของสี

7. วัสดุป้องกันและเคลือบผลงาน
เช่น น้ำยาเคลือบเงา หรือวานิช ใช้ปกป้องผลงานจากฝุ่น ความชื้น และแสง

ประเภทของไม้ ที่นำมาใช้ ในจิตรกรรมแผง

1. ไม้ธรรมชาติที่นิยมใช้ทำจิตรกรรมแผง

ไม้สัก – แข็งแรง ทนปลวก ไม่บิดงอง่าย นิยมใช้ในงานศิลปะไทยและงานที่ต้องการความคงทนสูง
ไม้สน – น้ำหนักเบา หาง่าย ราคาไม่สูง เหมาะสำหรับผู้เริ่มต้น แต่ต้องเตรียมพื้นผิวให้ดีเพื่อลดการโก่งงอ
ไม้โอ๊ก – เนื้อไม้แข็ง ลายไม้สวย แข็งแรง นิยมในงานจิตรกรรมแผงแบบตะวันตก
ไม้บีช (Beech) – เนื้อแน่น ผิวเรียบ เหมาะกับงานที่ต้องการรายละเอียดสูง
ไม้เมเปิล (Maple) – เนื้อไม้ละเอียด แข็งแรง ให้พื้นผิวเรียบ เหมาะกับงานคุณภาพสูง

2. วัสดุไม้แปรรูปที่นิยมใช้

ไม้อัด (Plywood) – แข็งแรง น้ำหนักเบา ลดการบิดงอ เหมาะกับงานจิตรกรรมแผงร่วมสมัย
แผ่น MDF – ผิวเรียบมาก เหมาะกับงานที่ต้องการความละเอียด แต่ควรป้องกันความชื้นเป็นพิเศษ
ฮาร์ดบอร์ด – เนื้อแน่น แข็งแรง ผิวเรียบ ทนต่อแรงกด
แผ่นไม้ประกอบ – รวมชั้นไม้หลายชนิดเข้าด้วยกัน ลดการแตกร้าวและการโก่งงอ

ความแตกต่าง จากจิตรกรรมบน แผ่นไม้และผ้าใบ

ความแตกต่างมีอยู่ 3 ข้อหลักๆ คือ

1.น้ำหนักและความสะดวก: แผ่นไม้มีน้ำหนักมากกว่าผ้าใบ ทำให้พกพายากกว่าโดยเฉพาะงานขนาดใหญ่ แต่ปัจจุบันมี “เมโซไนต์” ซึ่งเป็นไม้พัดแข็งที่เบาลงกว่าสมัยก่อน

2.ความทนทาน: แผ่นไม้ทนทานกว่าผ้าใบมาก ไม่ขาดหรือง่ายเมื่อเกิดอุบัติเหตุหรือการกระแทก

3.พื้นผิว: ผ้าใบจะมีลายทอที่เห็นชัดเจน และกลายเป็นส่วนหนึ่งของงานศิลปะ แต่แผ่นไม้มีพื้นผิวที่เรียบเนียนกว่า และศิลปินสามารถปรับแต่งสร้างลวดลาย บนพื้นผิวได้ตามต้องการในขั้นตอนเตรียมพื้นงาน ทำให้ควบคุมผลลัพธ์สุดท้ายได้ดีกว่า

ที่มา: ภาพวาดบนแผ่นไม้ (29 มกราคม 2018) [3]

จุดเด่น ของจิตรกรรมแผง คืออะไร?

จิตรกรรมแผงมีจุดเด่นที่แตกต่างจาก งานจิตรกรรมประเภทอื่นอย่างชัดเจน โดยพื้นผิวที่เป็นวัสดุแข็งช่วยให้ภาพมีความมั่นคงและคงทนสูง สามารถรองรับการลงสีหลายชั้น และเก็บรายละเอียดของลายเส้นได้อย่างคมชัด

นอกจากนี้ แผงพื้นแข็งยังช่วยลดการยืดหรือหย่อนของพื้นผิว ทำให้งานศิลปะคงรูปได้นาน เหมาะทั้งกับงานศิลปะเชิงประณีต งานตกแต่ง และงานสะสมที่ต้องการความแข็งแรง และคุณค่าทางศิลปะในระยะยาว

เทคนิค การสร้างสรรค์ จิตรกรรมแผง

เซนนิโน เซนนินี เป็นนักเขียนและศิลปินชาวอิตาลี เกิดประมาณปี ค.ศ.1370 เสียชีวิต ปี ค.ศ. 1440
ผู้เขียนตำราศิลปะสำคัญ ที่อธิบายขั้นตอนการสร้าง งานจิตรกรรมแบบดั้งเดิมอย่างละเอียด โดยเฉพาะการวาดภาพบนแผ่นไม้ กระบวนการสำคัญมีดังนี้

1. การเตรียมแผ่นไม้

เริ่มจากเลือกไม้ที่แห้งสนิท เช่น ไม้ป็อปลาร์ จากนั้นขัดผิวให้เรียบ และอุดรอยแตกด้วยกาวหรือวัสดุธรรมชาติ เพื่อให้พื้นผิวเหมาะกับการลงสีและป้องกันการแตกร้าวในอนาคต

2. การรองพื้นด้วยกาวและยิปซัม

ทากาวจากสัตว์ (Animal Glue) บนแผ่นไม้หลายชั้น แล้วลง ยิปซัมผสมกาว (Gesso) ซ้ำหลายครั้ง ก่อนขัดจนผิวเรียบขาว วิธีนี้ช่วยให้สีติดทนนานและทำให้รายละเอียดภาพคมชัด

3. การร่างภาพ

ใช้ถ่านหรือดินสอโลหะ ร่างภาพลงบนพื้นกิซโซ จากนั้นตอกเส้นหรือย้ำเส้นให้ชัด เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการลงสี

4. การลงสีเทมเพอรา

เซนนินีแนะนำการใช้ สีเทมเพอราผสมไข่แดง ระบายสีทีละชั้นจากอ่อนไปเข้ม เน้นความประณีต ความสมดุล และความสมจริงของรูปทรง

5. การตกแต่งและเก็บรายละเอียด

ขั้นตอนสุดท้ายคือการเพิ่มรายละเอียด แสงเงา และอาจปิดทอง ในบางส่วนของภาพ โดยเฉพาะงานศิลปะศาสนา เพื่อเพิ่มคุณค่าและความศักดิ์สิทธิ์

คำนิยาม และการใช้งาน ของจิตรกรรมแผง

การวาดภาพบนแผ่นไม้ คือเทคนิคการสร้างงานศิลปะบนพื้นผิวที่แข็ง ซึ่งเป็นที่นิยมอย่างมากในยุค ฟื้นฟูศิลปวิทยาทางตอนเหนือ

พื้นผิวที่เรียบของไม้ช่วยให้ศิลปิน สามารถลงรายละเอียดได้ประณีตและให้สีสันที่สดใส
เป็นเทคนิคที่เหมาะอย่างยิ่งสำหรับการใช้ สีน้ำมัน ซึ่งเป็นที่นิยมในยุคนั้น
มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาศิลปะแบบ เฟลมิชและ เยอรมัน
ผลงานมักมีความซับซ้อน มีการไล่โทนสีที่หลากหลาย และการใช้ทัศนียภาพ อย่างสร้างสรรค์

จิตรกรรมแผงเหมาะ กับผู้เริ่มต้น หรือไม่?

จิตรกรรมแผงถือว่าเหมาะกับ ผู้เริ่มต้นในระดับหนึ่ง เนื่องจากพื้นผิวของแผงมีความแข็งแรง ไม่ยืดหรือยวบเหมือนผ้าใบ ทำให้ควบคุมลายเส้นและการลงสีได้ง่าย ผู้เริ่มต้นสามารถฝึกการระบายสี การเกลี่ยสี และการสร้างรายละเอียดได้อย่างชัดเจน

จิตรกรรมแผงอาจต้องใส่ใจเรื่องการเตรียมพื้นผิว และการเลือกวัสดุให้เหมาะสม หากเตรียมแผงอย่างถูกวิธี ก็จะช่วยให้ผู้เริ่มต้นเรียนรู้ พื้นฐานงานจิตรกรรมได้อย่างมั่นใจ และได้ผลงานที่มีคุณภาพมากขึ้น

ข้อดีและข้อจำกัด ของจิตรกรรมแผง มีอะไรบ้าง?

ข้อดีของจิตรกรรมแผง

มีความแข็งแรงและทนทานสูง เนื่องจากใช้พื้นผิววัสดุแข็ง ทำให้งานไม่ยืดหรือเสียรูปง่าย พื้นผิวเรียบช่วยให้การวาดลายเส้นและการลงสีมีความคมชัด เหมาะกับงานที่ต้องการรายละเอียดสูง ยังสามารถใช้สีได้หลากหลาย เช่น สีน้ำมัน สีอะคริลิค หรือสีฝุ่น จึงเหมาะทั้งสำหรับงานศิลปะตกแต่ง และงานสะสมระยะยาว

ข้อจำกัดของจิตรกรรมแผง

ข้อจำกัดคือมีน้ำหนักมาก และเคลื่อนย้ายยากกว่าผ้าใบ นอกจากนี้ วัสดุแผงบางชนิดอาจไวต่อความชื้นหรืออุณหภูมิ หากเตรียมพื้นผิวไม่ดี อาจเกิดการโก่งหรือแตกร้าวได้ ขั้นตอนการเตรียมแผงอาจใช้เวลา และมีค่าใช้จ่ายสูงกว่าการวาดบนผ้าใบ ทำให้ผู้เริ่มต้นต้องศึกษาและวางแผนก่อนลงมือสร้างผลงาน

สรุป จิตรกรรมแผง คืออะไร ภาพวาดบนแผ่นวัสดุแข็ง

จิตรกรรมแผง คืออะไร เป็นงานศิลปะที่วาดลงบนแผ่นวัสดุแข็ง เช่น ไม้ ไม้อัด หรือ MDF มีความคงทนและเก็บรายละเอียดของภาพได้ดี แตกต่างจากจิตรกรรมฝาผนังหรือผ้าใบ ตรงที่สามารถเคลื่อนย้ายและจัดแสดงได้ง่าย จิตรกรรมแผงใช้วัสดุหลากหลาย ทั้งสีฝุ่น สีอะคริลิค และสีน้ำมัน พร้อมการเตรียมพื้นผิวและเคลือบป้องกันเพื่อยืดอายุผลงาน

จิตรกรรมแผงใช้สี อะไรได้บ้าง?

จิตรกรรมแผงสามารถใช้สีได้หลายประเภท ขึ้นอยู่กับลักษณะงานและพื้นผิวของแผง สีฝุ่นเหมาะกับงานโบราณและรายละเอียด สีอะคริลิคแห้งเร็ว ใช้งานง่ายและร่วมสมัย ส่วนสีน้ำมันให้สีสด ลึก และทนทานต่อกาลเวลา นอกจากนี้ยังสามารถใช้สีผสม หรือเทคนิคผสมเพื่อสร้างเอฟเฟกต์พิเศษ ทำให้ผลงานมีมิติและความหลากหลาย ตามความต้องการของศิลปิน

จิตรกรรมแผงดูแล รักษาอย่างไร?

การดูแลจิตรกรรมแผงควรหลีกเลี่ยง ความชื้นและแสงแดดจัด เพราะอาจทำให้ไม้โก่งงอหรือสีซีดจาง ใช้ผ้าแห้งนุ่มปัดฝุ่นเบาๆ เป็นประจำ และหลีกเลี่ยงการใช้น้ำหรือสารเคมีโดยตรง ควรเก็บในที่อากาศถ่ายเทดีหรือใช้กรอบกระจกป้องกัน เพื่อยืดอายุและคงความสวยงามของผลงานให้นานที่สุด